Celosamente Gordea

2012-02-19ko saioa. Entzun hemen

Fernando Pessoa

Atzo da beti: ez dago aurrera begiratzerik. Dakigun guztia atzo da, joandakoa daukagu iltzatuta burmuinetan. Gaur esku artean dugun guztia atzo da. Iraganean eraikitako dorre txikiak zapaltzen ditugu oinez goazela. Atzo delako beti.

I)

Atzo da beti: ez dago aurrera begiratzerik. Dakigun guztia atzo da, joandakoa daukagu iltzatuta burmuinetan. Gaur esku artean dugun guztia atzo da. Iraganean eraikitako dorre txikiak zapaltzen ditugu oinez goazela. Atzo delako beti.

Kontsolatzeko, asmakizunak txertatzen dizkiogu etorkizunari. Ipuinez goldatzen ditugu biharko egunak. Oraindik ezagutu ez duguna nolakoa izango den irudikatzeak lagundu egiten digu. Oraindik guztiz eraikita dagoen eraikin bati begiratzea bezala da: badakigu oraindik bukatzeke dagoela, zerbait falta duela, zerbait dagoela bertan egiteko. Geure esku dagoela bertan zerbait egitea.

Aldiz, gaur egungoari begiratzen diogu, gure inguruneari, eta eraikita eman dizkiguten gauzak ikusten ditugu, etengabe. Itxitako ziklo guztiak dira itxi gabekoak, gaur atzo delako beti. Beti da atzo, beti da ispilu bat. Bihar ez da ispilu bat izango, gure ustez. Ispiluak apurtuz sinestarazten diogu hori, gure buruari.

II)

Bukatu du diskurtsoa, itzali dira argiak, elurra elurraren gainean ari du oraindik eta ez dakigu noiz ari garen zapaltzen, hustuz doa gela, piztuta geratu dira mikrofonoak, ez dakigu noiz ari garen zapaltzen eta izotzak zeharka ezin bihurtu ditu pasabideak, gatz gehiago bota beharko dute hurrengoan gogoratzeari utz diezaiogun.

Itsaso bete gatz beharko genuke, ahanzturan itotzeko gure penak. Penaz bizitzea baino gauza penagarriagorik ez dela esaten zigun herriko apaizak nerabetan. Inportantea da non zapaldu adostea lehenago, akordatzeari uztea komeni bazaigu ere, elurrak elurra egin dezan bihar azal, mikrofonoek elkarren berri izan dezaten abisu eman aurretik, inor ez dezan istripuak ezustean harrapa, munduan zaratak isiltasunari lekua hartzen dionean, mikrofonoak itzaltzen badira derrepente, itsuak mutu izateari uzten ez diolako izango da, ez gara egindakoez damutuko behintzat, tiro bat entzun da kontzertuaren erdian, etortzeko esaten didazu, hemen naukazula errepikatu nizun mikrofonoak itzali aurretik, hau ez dela atzo gertatu, hau bukatu den diskurtso baten hasiera da.

Lorratzari jarraika ibili gara aspaldion eta atzo da beti, hor dago amildegia, arnas zuria zerurantz lerratzen da gure ahoek uzten dituzten zirrikituetatik, ikus dezakegu kasik behean zer ari den gertatzen, inor ez da honetatik salbatuko, inor ez da onik aterako, maitasunak ezin ditu gure gorpuak luzaro ur azalean mantendu, hor da amildegia, lorratzari jarraitzea baino ez zaigu geratzen, elurra elurraren gainean ari du, ez dakigu noiz ari garen zapaltzen, aspaldi bukatu zen diskurtsoa. 

III)

Beharbada, seguraski. Edu Zelaieta, 2004 

Beharbada

oraindik ez dituzu zure seme-alabak ezagutzen,

ez eta hamabi urteren buruan

bizia salbatuko dizun laguna ere.

Beharbada

ez duzu seme-alabarik izanen.

Beharbada

atzo pozarren ikusi zenuen umetxoak

labankadaz josiko du bere bikotea 2027an.

Segur aski

heldu den astean berean ezagutuko duzu

egunen batean sos batzuengatik salduko zaituen adiskidea,

hagitz une berezian sostengua emanen dizuna,

arras mozkorturik gidatzeagatik

lankide baten bortz urteko mutikoa harrapatuko duena.

Segur aski

atzo mutur beltza eskaini zizun emakume xaloari

noizbait ebatsitako bizipoza itzuliko diote

hiru urteren buruan.

Non ote dautza oraindik ezagutu gabeko momentuak?

IV)

Maiteminduak. Xabier Gantzarain 

Plaza batentzako izen ederra da Syntagma, adostasuna, iraultzarako deia zabaldu da sarean, Europa, altxa gaitezen, baina hurrengo eguneko berripaperek ez dakarte ezer, ezkutuan geratu da, elkarri bultzaka egin du lekua jendeak metroan, pantailetako argietara begira egin dute lurrazpiko bidaia, lanera doaz, zorrak dituzte ordaintzeko, Europa, altxa gaitezen, irakurri zuen sarean, gaur astelehena da, haginlariak adeitsu hartu du, hortzak usteltzen ari zaizkizu gizona, tratamendu gogorra jarri behar zaizu, astero etorri beharko duzu, guri lana ondo egitea gustatzen zaigu, aurrekontua eman dizu gero, elkarri bultzaka egin du lekua jendeak metroan, lanetik datoz, haginlaria dute ordaintzeko, Europa, altxa gaitezen!

Plaza batentzako izen ederra da Syntagma, bat etortzea, erakusten ote dute oraindik ere eskoletan, izen-sintagma eta aditz-sintagma, maite zaitut, nik ere bai, zein da izen-sintagma, poliziak negar-gasa bota dio Mikis Theodorakisi, 88 urte, zein da aditz-sintagma, elkarri bultzaka egin du lekua jendeak munduan, Europa, altxa gaitezen!

Plaza batentzako izen ederra da Syntagma, elkartzea, baina oinazpiek munduaren azalarekin osatzen duten tangentean bizi gara zazpi mila milioi.

V)

Atzo da beti

jada ez gara atzo bezalakoak, baina atzokoak bilduta egin gara geu

jada ez gara atzo bezalakoak, baina atzo ikusitakoekin osatu dugu gure burua

jada ez gara atzo bezalakoak, baina joandakoen bilduma bat da gure gorputza

atzo da beti

baina ez dakigu bihar zein atzotatik etorriko zaigun haize-ukaldi bat

ez dakigu bihar zein atzori jango diogun eskutik

zorte bat baldin badugu, horixe baita:

kontzientziak dioskuna baino gehiago bizi izan dugula

memorian iltzatuta daramaguna baino gehiago daramagula bizkar gainean

eta hautaketak beti ditu zirrikituak

beti datoz aurpegi eta liburu berriak

edo berri ustekoak, gutxienez.

VI)

Tower of song. Jatorrizkoa: Leonard Cohen / Itzulpena: Irati Jimenez

Joan zaizkit lagunak, urdindu ilea
Minduta ditut aspaldiko olgeta-lekuak
Badut maitasun egarri eroa, baina ez naiz bila ari
Egunero ordaintzen dut abestien dorrreko nire alogera.

Honela jaio nintzen, ez zidaten hauturik eman
Urregorrizko ahotsaren opariarekin.
Eta haratago dagoen handitasunetik etorritako hogeita zazpi aingeruk
Mahai honetara lotu ninduten, hementxe, abestien dorrean.

Sartu, beraz, zure orratz ttikiak budu panpina horretan
Sentitzen dut, laztana, ez du nire batere antzik.
Argiak bete-betean jotzen duen leihoaren ondoan zutik nago.
Emakume batek ezin zaitu hil abestien dorrean.

Esan dezakezu mingoztu egin naizela baina zaude ziur:
Aberatsek haien kateak dituzte txiroenen logeletan,
Eta boteretsuen epaiketa dator, edo akaso erratuta nago.
Badakizu, ahots estrainioak entzuten dira abestien dorrean.

Ikusten zaitut beste aldean zutik.
Ez dakit nola datorren ibaia hain zabal.
Maite zintudan, maite zintudan aspaldi
Eta zubi guztiak sutan dira, zeharkatu genituenak, akaso,
Hurbil sentitzen naiz, oso, galdu genuen guztitik
Sekula, sekula ez dugu berriz galdu beharko.

Agurra eskaintzen dizut, beraz, ez dakit noiz itzuliko naizen eta.
Lekuz aldatuko gaituzte, bidean beherago dagoen dorrera.
Baina entzungo nauzu, laztana, ni joan eta gero
Hitz egingo dizut goxo, abestien dorreko nire leihotik.

Joan zaizkit lagunak, urdindu ilea
Minduta ditut aspaldiko olgeta-lekuak
Badut maitasun egarri eroa, baina ez naiz bila ari
Egunero ordaintzen dut abestien dorrreko nire alogera.

VII)

Bizitza honek lau ertz ditu. Mikel Ibarguren, 1996 

Bizitza honek lau ertz ditu

Lau ertz ditu ene pentsamenduak ere

Eta denboraren diktadurak

Geroaren aldabak apurtu dituelarik

Zure ametsaren sabelean bizi nahi nuke

Gaulehenaren abaraska batean bezala

Astunak dira hitzezko katebegiok

Eta ene hatz joriak oihu egiten dizu

—Ez da izanen oldar gehiagorik—

Min du ene garrasi leunak

Eta egunsenti urratu berriak

Gau iluna zauritu du

Leiho-burdina herdoilduek

Ene sentimenduak atzamarkatu dituzte

Eta jada ez gara atzo bezalakoak

VIII)

Oroitarriak. Iñigo Aranbarri

Zoazen tokira zoazela

Ekarridazu harri bat

Ekarridazu harri bat

Hilobi musulman eder bana egin diezaiogun

Edonora zoazela

Gure bihotzen lubaki gorri bakoitzari

Ez dezaten nekarazten baino atsedenik hartu

Igitai eiteko ilbehera berdea

Mailua baino arinagoa izarra

Ihes guztietan lagun izanen dugun

Lurra arin dakigun

Uraren azalean edonora zoazela

Kolore biziz margotzeko nahi nituzke neuk ere

Hangoak eta hemengoak

Lauak eta akastuak

Margolari vudu baten mozkorraldia

Biluziegi zaizkidan harrien azala janzteko

Museo bitxi bat koronel guztien iraingarri

Baina motelduak ditut behar nituzkeen denak

Eta euriak bezain higaturik zikintzen naute

Zoazen tokira zoazela

Ekarridazu harri eder bat

Hodei oparo bat jar dezadan

Gure bakardadezko Boavista gorriaren gainean

Harri soil bat

Oroimen kolpe garratza

Ontzi harro bat egin diezaiodan gure egonminari

Zoazen tokira zoazela

Zoazen tokira zoazela

Etzazu ahantzi egundo nire harria

Hilobiak harrizko hodei baten beharrean dira

Hodeia eta harrizko ontziaren harrotasuna

Uhin beltzei branka gozo ematen

Inoiz ahantziko ez dudan argazki ederra

Inoiz azalduko ez dizudan hizkuntza

Ekarridazu harri bat

Inon ez diren herrietara zoazenean

IX)

Atzo da beti

eta orain hilko banintz, gustura hilko nintzateke

orain dena erreala delako, eta dena agerian dagoelako

orain dena delako atzo, dena egiten zaidalako ezaguna.

Atzo da beti, baina zer den udaberria:

atzokoari begira jaten ditugu biharkoak oro

eta eztandak ikusten ditugu gure begietatik harago.

Udaberria etor dadinean etorriko da

eta agian dena izango da betikoa, ezaguna, erreala

agian dena izango da atzokoa, betikoa, egunerokoa

baina besteek bizitakoa guk bizitzea egokituko zaigu

guk sortutakoak egingo digu abegi etorkizunean, zorte ona badugu

eta ez dago hori baino kontsolamendu handiagorik

betidanik dator, eta betirako iraungo du

X)

Hizketari utzita. Juan Luis Zabala

Hizketari utzita,

poema hautsiak idatzi behar dira.

Liburuetako orriak askatu

eta elkarrekin kolatu behar dira nahasian,

leihoak karrikaratu behar dira,

eta errepide bazterretan ezarri.

Herrenka ibili behar da,

zaborrez betetako maletak eskuan hartuta.

Ondo jantzi behar da,

arropa guztiak dotore urratzeko.

Erori egin behar da, beti,

dardarka eta kontrolik gabe,

automatiko,

inoiz gelditu behar duenik ez dirudien tren bihurri baten antzera.

Epilepsia txikiak askatu behar dira,

hausturari hitza emateko,

hizketari utzita,

ispilu berriak kraskatu behar dira

hausturak bere burua ikus dezan.

Ezinezkoa da hitz egitea

eta poemak idatzi behar dira

haustura honi jaten emateko,

haustura honek jan ez gaitzan.

XI)

Udaberria etor dadinean. Fernando Pessoa.

Udaberria etor dadinean,

Ni hila banintz,

Gisa berean loratuko dira loreak

Eta zuhaitzen berdetasuna ez da aurreko Udaberriarena

                                      baino ttipiagoa izango.

Errealitateak ez du nire beharrik.

Nire heriotzak bat ere inportantziarik ez duela pentsatzean,

Egundoko poztasuna dut sentitzen.

Bihar hil nintekeela jakingo banu

Eta udaberria etzi izan litekeela,

pozik hilko nintzateke, etzi izango litzatekeelako.

Bere sasoia hori bada, noiz letorke bere sasoian ez bada?

Dena erreala izatea eta dena agerian egotea dut atsegin;

Eta atsegin dut horrela delako, nahiz eta gustatu ez.

Horregatik, orain hilko banintz gustoz egingo nuke,

Dena erreala delako eta dena agerian dagoelako.

Nahi badute, latinez erreza dezakete nire zerraldoaren gainean.

Nahi izanez gero, dantza eta kanta egin dezakete beraren inguruan.

Preferentziarik ez daukat preferentziarik izango ez dudan ordurako.

Izango dena, izan dadinean, izan izango da.