Celosamente Gordea

2010-12-19an emandako programa. Entzun hemen

Lainoa izan zen behin, eta gero leihoak,

arbola batzu, eta errepideak.

Honela, kontsolabide apala,

hurrengo irteera arte itxarongo dugu lasai

edozein geltokitan.

Rikardo Arregi Diaz de Heredia

I)

Umetan gerretara jolasten ginen eskolako lagunen artean. Ez genuen on eta gaiztorik bereizten. Taldeak egiteko bi pertsona aukeratzen genituen, altueraz antzekoak izango zirenak, indarrez pareko, liderrak behar genituen jolasarekin hasteko. Alde batean elkartzen ginen batzuk, beste aldean besteak eta korrika abiatzen ginen basoan barrena galtzera. Koadrodun bataz jantziriko miliziak ginen, bakoitza bere ezkutalekuaren bila. Ondo ezagutzen genituen zirrikitu eta zuloak inguru hartan. Gorde egiten ginen sastraka artean. Itxaron egiten genuen, besteak noiz hurbilduko zain geratzen ginen han, ia arnasarik hartu gabe, isilpean. Etsaia ezustean harrapatzeak emango zigun garaipena, ikasia geneukan ordurako. Irabazteak sortuko zigun zirrara, ulertezina da orain, ume baten gogoan ez bada.

Umetan, gerretara jolasten ginenean, benetakoak ginen. Sinetsi egiten genuen. Aurpegiak zikintzen genituen. Korrika irteten ginen zulotik. Batzuetan harrapatu egiten gintuzten eta beraiekin eraman. Besteetan guk harrapatzen genituen eta preso hartu. Ausartak ginen benetan, ez genuen harrien beldurrik izaten, ez genuen salto egiteko bitan pentsatzen. Atzera begiratu gabe egiten genuen ihes, ibaiak zeharkatzen genituen, hanka umeak busti, begi umeak zabaldu, esku umeak zartatu. Gure taldean harrapatuko zuten azkena izatea gustatzen zitzaigun batez ere, bakar batek salbatuko gintuen esperantza mantentzen genuen azkeneraino. Ez genuen inoiz etsiko. Azkena izateak indarrez betetzen gintuen, momentuari itxaroten genion. Ezkutuan gotorturik ikusten genituen besteak pasatzen, noraezean zebiltzan, azken taldekidea harrapatu nahian.

Umetan, gerretara jolasten ginen eskolako lagunen artean. Benetakoak ginen, sinetsi egiten genuen. Andereñok gedar egiten zigun lantzean behin, zigortu egiten gintuzten. Horrek baina, ez zuen jolasa geldiaraziko. Inportanteegia zen guretzat, denbora gutxi geneukan besteak harrapatzeko.

Umetan, gerra eskolako txirrinak jotzearekin batera bukatzen zen. Ez genuen irabazle eta galtzaileen beharrik izaten.

 II)

 HEMEN GERRAK DIRAU (Xabi Borda, birika zatiak)

beste noizbait izango da nire menia

beste nonbait desarmatuko naiz

hemen ez ezazu hurbiltze keinurik bila

dagoeneko barrura gordeak ditut

balkoitik zintzilik nituen arropa zuriak

kaleotan pizturik topatuko duzu sua

lurrean hego-haize batek barreiatuak

bidali ez zenizkidan gutunen errautsak

ez ezazu hemen tregoarik espero

esan gabe geratu ziren hitzen atzean

espero itzazu lubakiak

baliteke egunen batean

adiskidetze itunen bat eskaintzea

edo besterik gabe entregatze bat

baina beste noizbait

eta beste nonbait

 III)

Kezko seinaleei jarraika egin genuen etxerako bidea. Bonba hotsak ez ziren gaurkoak, jaio ginenean ere entzuten genituen. Lubakiak gorpuztuz joan dira ordutik. Hizkuntzak ezpalak eman dizkigu, ezkurrak, negurako aitzakia bat. Gugana biltzen ginen, besteak arrotz genituelako. Ez baitzuten gure hitzik entzuten, eta entzuten ez den hitzik ezin ulertu. Ulertzen gintuztenekin ezberdina zen, hurbilago esertzen ginen, azkarrago urrutiratu. Kezko seinaleak egiten genituen auzokoentzat. Bazetozela, gordetzeko geratzen zitzaizkigun arma apurrak. Ez genuen ulertzen zergatik ginen txiki, ulergaitz, menpeko. Ez genuen ulertzen zergatik oihu, aldarri, egonezin. Uso disekatuen basoa zen gurea. Ehiztariak agertzen ziren zelatari. Aitona baserri atarian oinetakoak lotzen. Kezko seinaleei jarraika desagertu zen basoan, gordetzeko genituen apurrak lepoan hartuz. Ulertuko ez zuten hitzen bat ezpal artean. Inork ez aurkitzeko esperantzaz eman zien lur uso disekatuen baso idorrean. Kezko seinaleek inguruko bazterrak ezkutatzen zituzten egunean. Ikusteko beharrik gabe ere, bagenekien etxerako bidea josten.

 IV)

CARA AL SOL (Oier Guillan, Eskuen sustraiak)

Eguzkia hartuko dugu elkarrekin

Espainiako hegoaldean.

Gustukoa dugu biok

turismoaren zakil eroriari eta

hipokrisia burgesaren alu bustiari

erreparatzea,

elkarri eskutik helduta

kate arrotzen

itzalean.

Lisboaren antzeko hiri

zaharkitu eta orbanduetan

maite dugun

Pessoa baten izena

jarriko diogu kale bakoitzari.

Gu bai inperialistak!

Gure gorputzen

erkidego sutsua

aldarrikatuko dugu ondoren

ortozik aurkitzen ahal dugun

ohe merkeenean,

non eta

Pension España

deritzon horretan.

Gure xedeak

burujabeak dira egunotan,

etorkin eta sekretupean bada ere.

Eguzkia hartuko dugu elkarrekin

Espainiako hegoaldean

eta

eguzkia hartu ostean

gauari itzuliko diogu.

V)

LUR EBAKIA (Jon Benito)

Nire herrian iragana bidegurutzeetan markatua dago,

Egutegian egunero da zerbaiten efemeride,

Aspaldikoaren memoria dauka.

Marea gora aldatu zaizkio mugak,

Lur okupatu eta eremu libretan zatitu da,

Harresi baino zubi gehiago ditu:

Errenditu arren ez da galdu.

Baina nire herria,

Paisaiaren koloreko bandera,

Emakume eta gizonez eginda dago,

Gaurko egunera arte heldu den abentura da.

Lurrez hustu eta jendez betetako zuloa

Ez da lur ebakia, hazi egiten da galerekin.

VI)

ALDAKETA ESTRATEGIKOA (Edu Zelaieta, mugaldekoak)

 Ez dugu mugazainik behar

ez Bidasoan ez Pirinioetan.

Jakin baitakigu gaur den egunean

ez dela preziso Bidasoa ibaia

Cravanen gisara gurutzatzea.

Iragan garai bateko Bidasoa aldeko garitak

kostaldeko gotorleku bihurtu dira:

gu errazago pasatzen garen bitartean

bertze batzuk deusen truke hiltzeko.

Dagoeneko ez gara mugalariak

gure aitzinekoak bezala.

Mugalariak bertze batzuk baitira orain.

Mugak ere bertze nonbait paratu dira.

Eta mugazainak lau urtetik behin hautatzen ditugu.

VII)

Ez gara irauteko sortu baina iraun egin dugu

Ez gara geratzeko egin baina itzuli egiten gara ezinbestean

Joan egin nahi genuke batzuetan, ahaztu, urrutian galdu

Baina memoriak gatibatzen gaitu lur honetara

Ez gara bereizirik bizi baina bereizi egiten gaituzte egunero

Ez gara deserriz mintzo baina mintzoak garamatza deserrira

Hemen nahi genuke, izan eta sortu beste guztiek bezala

Ez gara armadun

Ez gara ausart

Ez gara garaile

Ez garen herri batean jaioak gara

Ikusten ez dituzun kezko seinaleek ekarri gaituzte honaino

Uso disekatuen kezko basoetaraino

VIII)

 Espiek zerabiltzaten kode-liburuak

irakurtzen ditut aztarnen bila,

une egokiaren esperoan ematen dut denbora

Eta batzutan arratseko tolesdura beilegietan

antigoaleko oihuaren oihartzun ahula

somatzen da ororen gainetik.

Lainoa izan zen behin, eta gero leihoak,

arbola batzu, eta errepideak.

Honela, kontsolabide apala,

hurrengo irteera arte itxarongo dugu lasai

edozein geltokitan.

 Rikardo Arregi Diaz de Heredia, 1995

IX)

 Lorca hil zuten egunean, euria ari zuen gure lurretan. Bustita geneuzkan buztinezko eskuak gora. Lorca hil zuten egunean gu ez baikinen hemen. Ez ginen Manhattan, ez ginen aberri, ez ginen gu batek entzuten du orain haren ahotsa. Autoan goaz, negutik babesten ditugu gure gorputzak, bide bazterrera begiratzen dugu haren bila. Gero eta abiadura handiagoa hartzen dugu, negua da irristatzen den barruko arima bakarra. Izenik gabeko hezur multzoak dira denak bide izkinetan. Izenik gabeko gureak. Izenik gabeko gu batek gogoratzen ditu oraindik. Deitu zilborrestea, deitu memoria. Izenik gabeko gu batek sostengatzen du gure izatea. Lorca hil zuten egunean ere existitzen ginen beste poeta batzuen hizkuntzetan.

X)

HURRENGO IZOZTERA ARTE (Jose Luis Otamendi, Erlojuen mekanika)

helduko da gaurko egunaz inor

oroituko ez den sasoia

jaio gabeko gudariek azken aurreko porrotaren

emaitzak oharkabean jagongo dituztenak

iraganak ere mando egin eta zaputz dezake oraina

jakien gainera jausten den sabaia nola

eta izendegi eraman ezinak

monumentuak kale izenak kiroldegiak

betierean nondik gatozen gogorarazten

birrindutako poemak lokaztutako sukaldeetan

alde bakarreko menia azkenekoz

amaitu zen aldian bizi gara

bada denbora hozkailuan gorde nahiko lukeenik

ihes baten eran txerriki zatiak ahoratzeko manerak

inoren ilea berriro aspaldi atrakatutako barkua

urrunera doala ferekatzen duzuna

despedida handi bat itxaropenaren txirbil puskak

patrika barrenetan haztatuz

baliteke beranduegi izatea

urteak nekatu zaizkigunontzat

baina izozkailuekin pentsatzen

lokartzen ez direnentzat ez

gertatuak ez du ardura jende esklaboa jaiki

erloju saldoak datoz hormatutako amildegiei buruz

atzean uzten den oro traizionatu egiten den galdezka

eta hurrengo aro bateko

amorostea islatzen dute fiordo sakonek

XI)

Itzala ikusi genuen lehenengo, portu pareko etxeen hormetan zehar orbainik utzi gabe pasatzen.

Begirada altxatu eta pelikanoa ikusi genuen. Goitik behera, harriak jausten diren bezala jausi zen badiako kristal antzeko uretara. Urpean desagertu ondoren, arraina mokoan jaiki zen airean gora.

Orduan, harriak eskuan hartu eta gogor jaurti genituen. Harriak, badiako loak harturiko uretatik noiz irtengo ziren, zain geratu ginen.

XII)

NO TIME FOR LOVE (Jon Benito, bulkada)

Dardaraz galgatu dut España amaitzen den lerroan.

Jendarmeak bidean inbutua egiten ari dira

eta abiadura moteltzera behartzen dute.

Bidaiariak eta matrikulak zelatatzen dituzte

susmagarriak bazterreratu eta paperak eskatuz.

Galdetzen badidate, Baionara noa lanera:

«Elkarrizketak egiten dizkiet idazleei».

Aurreko autoaren atzeko leihotik

umeak keinu egin dit eskua kristalaren kontra:

Agur, agur, ez naiz ezeren beldur.

Baina ni ez naiz izu ez izateko moduan bizi.

Etorkizun da ilara, zer gertatuko.

Nondik nora doa susmagarriak

inozenteetatik bereizten dituen muga-lerroa?

Aterkia, liburuak eta jatekoa, bidaide arrarorik ez.

Jarraitzeko agindu didate eta

libre uste naiz miatzeko geratu dituztenei begira.

Gurpilek errepidea jaten dute, hegoaldera utziz

Larrun lainoak estalia. Garaiz behar dut hitzordura.

Aireporturako irteeran autobidetik aldendu

eta izena ahazten den tokietatik

ezezagunaren izulekuetan barrena

ni ere arrotz naiz nire herrian:

hodei beltz bat da eguraldiaren mapa,

denik ere ez dakidan jendez eta kalez egina dago.

Ez geratzeko egiten dut aurrera mendiko zidorretan,

atzetik jarraitzen nauten jakiteko ispilutik begiratuz.

Memorian geratzen ez den arrastoa behar nuke izan:

ez lokatzetan oinatzik ez edalontzian hatz markarik,

ikusezin eta usaingabe, belarriak erne eta ahoa mutu.

Elkartasuna ideologia eginda hilen lurra urratzen dut,

desagertuen galdez nabil aterpetxeetan.

Ate ezezagunean jo eta argi bat piztu da.

Ahazten ez duguna ezin da galdu.

—Esadazu mundua sentitzeko

modu baten azkenak garela.