Celosamente Gordea

2011-01-23an emandako programa. Entzun hemen klik eginda

Ahate basatiak iristen direnean zarata ahul bat entzuten da lehenbizi, norbaitek zeruan oihal umel bat astindu izan balu bezala. Berehala entzuten dira karrankak eta basoaren bukaeran azaltzen dira, hasieran errenkadan, ondoren V bat eginez.

(Ricardo Pigliaren egunerokotik. El País, Babelia, 2011-01-16)

I)

Q eleberria Luther Blissetek argitaratu zuen 1999an.

XVI. mendean gaude, eta protagonistetako batek Europatik alde egin behar du ezinbestean. Harrigarria da nola azaltzen den, garai horretan, protagonistaren iruditerian, Europa. Osotasunean ulertzen du, bizitzeko modu bat balitz bezala. Eta Europa atzera uzten duenean, munstro bat atzera utziko balu bezala sentitzen da: libre, aske. Estanbulera doa: Estanbulen lege berriak daude, bizitzeko modu berriak, ohitura eta erlijio berriak. Europako aurrejuzku eta establishment multzoari ihes egiten dio. Berdin dio beste aldean zer aurkituko duen, zein izango den errepresioak hartuko duen aurpegi berria. “Itsasoa gelditzen zaigu oraindik, eta itsasoa libre da nabigatzeko”, diosku. Europa atzera uztea, bizi berri bat hastea bezalakoa da.

 Gaur egun Europa atzera uztea ez da hain erraza. Mendebaldeko bizimoduak izain bat azalean bezala jarraituko dizu planeta osoan zehar. Etxetik alde egitea, nahiz eta etxea ez gustatu, ezinezkoa da.

II)

IDURIAREN MUGA (Koldo Izagirre, Non dago basque´s harbour)

Ez naiz exiliatua ez naiz atzerriratua ez naiz iheslaria

Ez naiz gerlaria baina umea itsasoratu egin zen

Montevideo berritarako joalea naiz

Eta metaforari bizia ematen ikasi nuela esanen banu

Ez zenukete zertan zuzendu behar

Ez naiz itzuliko ezin dut itzuli

Aditz honen adiera guztiak dira onak zuen bertsioan

Egokia izanen da labirintu gaziari buruzko oin-oharra

Borgesen aipamen baten emaitza zarete denak

— This is not the Plymouth ferry !

Portu bat dudala aberri esanen dut adibidez

Zerbait galdu nuela kairen batean

Niregandiko zerbait gelditu zela

Despedidarik gabeko abiatze batean

Ez dakit zer ez dut inoiz jakinen

Eta hau ez da mehatxu liriko bat

Maitale ukatua bezala sasitartzera noa hondoratuz

— This is not the Plymouth ferry !

Idazten ahal dut ez zela hau nik espero nuen ontzia

Kritikoek maite duzue heterodoxia

Itzul ezazue itzul ezazue lotsarik gabe

Hondora doan ontzian

Hondora doalako noa

Ni porturik ez duten Montevideotarat

Menturaz ez dut inoiz helburu joko

Nik dakita nora naramaten ez

Zuzen ezazue mesedez nora noan

Itsasoratu egin nintzen behintzat eta ez naiz gelditu kaian

Betiko kopla epela gogoan ontziratuko banintz

Bezalako hasperenak eginez

— This is not the Plymouth ferry !

— This is not the Plymouth ferry !

III)

Euskalduna revisited (Edorta Jimenez)

Behiolako nasa eta baporak:

horditurik datza hemen denbora

eta likenez laru eta berde

bedarrentzako aho berri dira

harrien begiak.

Erreka alboan, garabiak:

iharturik eta lerden.

Historiak berton ditu eten

—horditurik— bere hariak:

odol-hautsetan doazen burdin-haragiak

herdoilezko gernuetan ditu itsasoak

edaten.

Behiolako baporak eta nasa,

zapatetatik hartu behar dut arnasa

ahoak egin dezan heiagora —nora!—

harrien begietara, argiaren

ahora,

lerden iharturik

saurioen metalezko hezurduretan

beren bakardadean gaua zaintzen duten

garabien itzaletara.

(Euskalduna

gure esklabu samak betirako

suz eta burdinez markatu dituzun

eraztuna)

IV)

IRAGANAREN SAUDADEA (Koldo Izagirre, Non dago Basque´s harbour)

Itzuli naiz

Poema baten protagonista bezala

Ez jolasen karrikara

Ez asaben baratzara

Itzuli naiz

Ume bakarti bat izatera

Poemak itzuliko duen portuan

Hemen nire gerlaontzia itsasoratu nuen

Metafora bati bizia ematen niola jakin gabe

Hemen mekanikoen takiletan aurkitu nituen

Besteri ezkutatzeko gozoak

Hemen lehen zigarroa hemen lehen liburua

Hemen lehen hildakoa

Hemen lehen

Kartzelatik irten zenean

Eskua ematera etorri zitzaizkion umeari kalafatariak

Hemen koplaka ikasi nahi izan nuen

Hemen gezurretan ikasi nuen

Hemen bagoi batean egin nuen behin lo

Zamaontzi batean sartuta

Mundua korri joanen nintzelako mehatxua betez

Hemen holandar hordi batek burezurraren banderari mun ematen behartu ninduen

Hemen ibiltzen zen gauero ume bat

Bitaz bita estatxak askatu nahian

Ontziek ametsak bete ahal izan zitzaten

Hemen Gineako enborretan zankalatraba nindoan zerrategiraino

Hemen zoratu egiten nintzen ahurretarik fuel usaina hartuz

Hemen morse zeinuak egiten nizkion Simbadi

Hemen neukan hemen zegoen lotua

Abandonaturik aurkitutako urpekontzi alemana

Portu hau zen nire aberria

Orain galegoz entzun behar nuke

Orain soldadoreak sopletea pizten utziko lidake

Orain karabineroek bart zer ikusi dudan galdetuko lidakete

Orain Mariak bularretan estutuko ninduke

Orain beheko tabernara noa

Esan behar lidake Mañuel daiberrak murgil egin baino lehen

Orain neu nago eskolari piper eginda

Ume batek itsasoraturiko ontziak azaldu behar luke

Matzakuko konbatetik itzulian

Amoreari maitasunik eman gabe

Hemen orain monumentu bat egin diote bakeari

Aingura baten idurian

Hemen orain kaioek arte berriak ikasi dituzte

Milia luzetan doaz lehor barna

Sasikoak gordeak geneuzkan zabortegiraino

Orain kostazaina museoren batean omen dago

Eta ofiziala Galiziako hilerri batean

Espainiako banderan bilduta

Urpekontzia pikategira izan omen zen eramana

Eta nik sinetsiarena egiten dut

Hemen orain draga zaharra lotua dago

Oroitzapenetan harrotzen unatua

Ez dizkit itzuliko hondora utzi nituen biziak

Lau zopa egin ditut itsasgoran txatar pusketa batekin

Estekarien aurka posturan ibiltzen nintzenean bezala

Uhinei beha gelditu naiz triste

Idatzi nahi ez dudan kopla bat marmarikatzen

Hemen ez nau inork maite

Ez naiz geldituko

Faroak nagiak ateratzen hasi arte

Ez dut baimenik behar portu itzuli hau ahazteko

Itzuli noa

Poema baten protagonista bezala

V)

RICARDO PIGLIAREN EGUNEROKOTIK (El país, Babelia, 2011-01-16). IGANDEA

Azkenean ezagutu dut detektibe pribatu bat. Ralph Anderson, Ace Agency. Kathyk 6 urterekin abandonatu zuen bere ama aurki zezan kontratatu zuen. Ralphek Atlantan aurkitu zuen, Georgian. Izena aldatua zuen, hiriaren erdigunean bizi zen, modari buruzko aldizkari batean egiten zuen lan. Kathy ez zen bere amari bisita egitera ausartu, baina detektibearen laguna egin zen. Detektibearen bezero asko galdutako senideen bila aritzen dira, eta gero ez dira aurkitzera ausartzen.

Ralph Washington Squaretik hurbil dagoen apartamentu batean bizi da. Behean, eraikinean sartzerakoan, kontrola atarian, metal-detektagailua, kamerak. Ralph gure zain dago igogailutik atera garenean. Hogeita hamar bat urte izan behar ditu, betaurreko beltzak, azeri aurpegia. Sabai altuko geladun pisu batean bizi da, ia hutsik dagoena, leihate handiekikoa. Lau ordenagailu ditu idazmahai baten inguruan zirkuluan jarrita; piztuta daude beti, artxibo batzuk zabalik eta webgune zenbait ikusgai. “Jada ez dago kalera irten beharrik”, diosku. “Bilatu behar den guztia hemen dago”. Marihuana-zigarretak erretzen ditu bata bestearen atzetik, ginger ale edaten du, bakarrik bizi da. Irakera bidalitako infanteria batailoi bateko hiru soldadu beltzen heriotza ari da ikertzen orain. Batailoiko ofizial eta ofizialordeen gehiengoa Texasekoa da. Soldadu afroamerikarren senideen elkarte batek kontratatu du ikerketa egin dezan. Seguru dago erail egin dituztela. Frogatzea lortzen badu, tribunaletara joango dira. Soldadu gazteen argazkiak erakusten dizkigu, kamerari begira daude hirurak, ez dago irribarrerik. Ondoren, jatetxe txinatar batera goaz afaltzera.

VI)

RICARDO PIGLIAREN EGUNEROKOTIK (El país, Babelia, 2011-01-16). LARUNBATA

Egunero ikusten dut agurea, nola ateratzen den etxetik eta nola doan elur gainean oinez urmaelaren ertzera. Bere arnasaren lanbroa behelaino-izpia bezalakoa da, aire gardenean. Behin baino gehiagotan hitz egin dut berarekin, sarrerako bidean gurutzatu garenean. Fisika irakatsi zuen hemen, Princetonen, berrogeita hamarreko hamarkadan, eta orain erretiroa hartuta dago. Bakarrik bizi da, bere emaztea iaz hil zen, ez dauka seme-alabarik, Karl Unger du izena eta alemaniar erbesteratu bat da.

Ahate basatiak iristen direnean zarata ahul bat entzuten da lehenbizi, norbaitek zeruan oihal umel bat astindu izan balu bezala. Berehala entzuten dira karrankak eta basoaren bukaeran azaltzen dira, hasieran errenkadan, ondoren V bat eginez. Urmaelaren gainean bi itzuli egiten dituzte eta izoztutako uraren kontra botatzen dute beren burua.  Iristen direnean, hegoak zabalik eta lepoa izotzaren kontra labaintzen dira. Baldarki zutitzen dira oinen gainean, irrist egiten dute, eta batzuk geldirik gelditzen dira, hankak hildako hezurrak bezala antzigarraren gainean. Orainaldi hutsa bizi dute, eta goizero harritzen dira izotzaren kontra talka egiterakoan. Orientazioaren zentzua galdu dute. Lur beroagoetarako migrazioa hasi beharko litzatekeen ur epelen bila dabiltza.

Irakasle zaharra lorategira irteten, elur gainean joaten eta urmaelaren ertzera hotzez hiltzen ari diren ahateei jaten ematera iristen ikusten dudan bakoitzean, badakit atzokoaren berdina izango den egun berri bat hastera doala.

VII)

Atzera utziak

Garai bateko karentziak

Goiz bateko kerentziak

Karentziek kerentziek

Ez dute azalean marka bat baino gehiago balio

Xaboiak garbitzen du kea

Eta begiek badakite zein itzali kasurik ez egin

Lasai egon daiteke bat, eta beldurrik ez izan

Atzera utziak autopistan

Zentzu bakarreko bideak dira.

VIII)

METAFORAREN ONTZIA (Koldo Izagirre, Non dago Basque´s harbour)

Lehorreratzen baldin banaiz ate guztiak

Joko ditut galdezka bide hartuko dut basoan

Barrena abiatuko naiz gailurrak iganen ditut

Oihanetan eginen dut lo basamortuan

Fosilduko da nire hezurdura

Lehorreratzen baldin banaiz

Lehorreratzen baldin banaiz

Ez nauzu ulertuko mito zahar

Guztiak suntsitu behar genituela oroitaraziko didazu

Eta horregatik hain zuzen

Lehorreratzen baldin banaiz

Malato zuhaitza aurkitu arte zoratuko zaituztet

Aurkituko dut aurkituko dut eta

Aizkora kenduko diot enborrari

Aizkorak emanen dit haren bihotzaren berri

Aizkorak bakarrik daki

Lehorreratzen baldin banaiz

Itsasketa hau jarraituko dut